تأملی در باب الگوی پایداری اقتصادی در شرایط قتال
این پژوهش با هدف تبیین جایگاه «انفاق» در نظام پایداری اجتماعی-اقتصادی جامعه اسلامی، به واکاوی آیه ۳۵ سوره مبارکه حج و نسبت آن با زیرساختهای تمدنی مطرح شده در سوره نساء میپردازد. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی تبدیلِ یک کنشِ اخلاقی (انفاق) به یک استراتژی دفاعی در هنگام بحران و قتال است.
این تحقیق با بهرهگیری از روش «تفسیر سورهشناختی آیات» و تحلیل سیاقهای عمودی و افقی، به بررسی جایگاه هندسی آیات در رکوعات سوره حج پرداخته و با استفاده از «تحلیل ساختاریِ همگروهی»، پیوند میان سوره حج (الگوی عملیاتی) و سوره نساء (الگوی طراحی) را تحلیل کرده است.
تحلیلهای ساختاری نشان داد که سوره حج و نساء به دلیل اشتراک در مطلع، یک منظومه واحد در «طراحی و صیانت از جامعه» تشکیل میدهند. آیه ۳۵ سوره حج با ترسیم زنجیرهای چهارگانه (هشیاری قلبی، تابآوری در برابر اصابت سختیها، انضباط تشکیلاتی و انفاق مالی)، مدل تجهیز قوای مخبتین را ارائه میدهد. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که «انفاق» در این سیاق، نه یک عمل فرعی، بلکه به مثابه «لجستیک اجتماعی» و «پدافند غیرعامل» عمل میکند که وظیفه صیانت از «قوام» جامعه (موضوع آیه ۵ سوره نساء) را در برابر تکانههای جنگ و بحران بر عهده دارد.
مدل نهایی استخراج شده نشان میدهد که در منطق قرآن، پایداری اقتصادی در زمان بحران، میوه پایداری روانی و معنوی است. انفاق با جلوگیری از انقباض مالی و احتکار در زمان جنگ، جریان رزق را در بدنه جامعه حفظ کرده و مانع از شکستگی ستون فقرات (قوام) جامعه میشود. این الگو، انفاق را از یک امر فردی به یک دکترین صیانتی برای حفظ کیان جامعه ارتقا میدهد.
